Image Alt

Τεκμήρια

28 Φεβρουαρίου 2020

Αθήνα

Ενημερωτική Έκθεση

για την ταξινόμηση και καταγραφή των Αρχείων της Ε.Σ.Η.Ε.Α.

Το Αρχείο της Ένωσης Συντακτών Ημερήσιων Εφημερίδων Αθηνών (Ε.Σ.Η.Ε.Α.) ταξινομήθηκε, με χορηγία της Ελένης Καρκαζή-Πουρνάρα και του αδελφού της Νίκου Πουρνάρα, στο διάστημα από 4 Μαρτίου 2019 έως 28 Φεβρουαρίου 2020 από την ιστορικό Ευτυχία Λιάτα και τον ερευνητή-Δρ. Ιστορίας Δημήτρη Σκλαβενίτη.

Το υλικό προς ταξινόμηση βρέθηκε εγκιβωτισμένο, σε πλήρη αταξία και σε μέτρια έως κακή κατάσταση σε 52 χαρτοκιβώτια.

Το Αρχείο της Ε.Σ.Η.Ε.Α. αποτελείται από δύο ξεχωριστές αρχειακές ενότητες: α) το Αρχείο της Ένωσης και β) τις Αρχειακές Συλλογές που βρέθηκαν στην κτήση της Ένωσης από δωρεές μελών ή απογόνων τους. Το σύνολο του αρχειακού υλικού, ταξινομημένο θεματικά και χρονολογικά, εκτείνεται σε 21 γραμμικά μέτρα. Αποτελείται από 172 ταξινομικά κουτιά, που περιέχουν 655 φακέλους (περίπου 40.000 λυτά έγγραφα, καθώς και 200 κατάστιχα, φυλλάδια, μικρά βιβλία, εφημερίδες και περιοδικά).

Το περιεχόμενο των φακέλων καταχωρήθηκε σε ειδικά διαμορφωμένη ψηφιακή βάση δεδομένων (FileMaker) που αριθμεί 502 ταξινομικά δελτία για το Αρχείο (βλ. αρχεία pdf και xlsx με τίτλο «Αρχείο Ε.Σ.Η.Ε.Α.») και 247 για τις Αρχειακές Συλλογές (βλ. αρχεία pdf και xlsx με τίτλο «Αρχειακές Συλλογές Ε.Σ.Η.Ε.Α.»).

Αρχείο Ε.Σ.Η.Ε.Α.

Κατά την ταξινόμηση του αρχειακού υλικού που συνθέτει το Αρχείο της Ένωσης διαμορφώθηκαν οι ακόλουθες οχτώ (8) θεματικές ενότητες (ή αλλιώς σειρές): α) Διοίκηση. β) Μέλη. γ) Αλληλογραφία. δ) Όργανα και Σωματεία Ε.Σ.Η.Ε.Α. ε) Άλλα Σωματεία. στ) Βιβλιοθήκη. ζ) Εκδηλώσεις – Δραστηριότητες. η) Σύμμικτα.

Η κάθε μία από τις οχτώ (8) ενότητες υποδιαιρείται σε υποενότητες (υποσειρές), στις οποίες περιλαμβάνονται 420 φάκελοι και – όπου ήταν απαραίτητο – υποφάκελοι με τα αρχειακά τεκμήρια.

Σε γενικές γραμμές, το αποσπασματικά σωζόμενο Αρχείο της Ε.Σ.Η.Ε.Α. ξεκινάει από τις αρχές της δεκαετίας του 1910 και φτάνει μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1950, περιλαμβάνει όμως και έγγραφα προγενέστερης και μεταγενέστερης περιόδου. Ωστόσο, η πλειονότητα του υλικού εντοπίζεται στην προαναφερόμενη χρονική περίοδο και κυρίως τις δεκαετίες 1930 και 1940. Ακολουθεί μια σύντομη περιγραφή του περιεχομένου του αρχειακού υλικού ανά σειρά:

Στην πρώτη σειρά, «Διοίκηση», περιλαμβάνονται έγγραφα σχετικά με την ίδρυση της Ένωσης (1914-5) και τα πρώτα καταστατικά της (1918, 1920, 1924 κ.λπ.), βιβλία πρακτικών του Δ.Σ. (1915 κ.έ.), εκθέσεις εξελεγκτικής επιτροπής από το 1918 έως το 1965, υποψηφιότητες–οργανωτικά–αποτελέσματα των αρχαιρεσιών για την ανάδειξη Δ.Σ. κατά τα χρόνια 1925-1969, λογοδοσίες–εκθέσεις πεπραγμένων–απολογισμοί καθώς και θέματα οικονομικής διαχείρισης και κτιριολογικά της περιόδου 1920-1950.

Στη δεύτερη σειρά, «Μέλη», ανάμεσα σε άλλα συγκαταλέγονται κατάλογοι μελών της Ένωσης (1919-1920), αιτήσεις, εγγραφές–επανεγγραφές–πιστοποιητικά μελών (1935-1946), διαγραφές μελών (1915-1979), συνδρομές (1915-1935), μητρώα με προσωπικά στοιχεία των μελών (1927-1940), καταστάσεις με δάνεια και οικονομικά βοηθήματα προς μέλη στην Κατοχή, μισθολογικά ζητήματα (1938-1946) και φωτογραφίες μελών.

Η τρίτη σειρά, «Αλληλογραφία», περιλαμβάνει ποικίλα έγγραφα που καλύπτουν όλο το εύρος των αρμοδιοτήτων της Ένωσης κατά την περίοδο 1916-1949: πρωτόκολλα αλληλογραφίας (εισερχόμενα–εξερχόμενα), τηλεγραφήματα, επιστολές, πιστοποιητικά, αποδείξεις, εντάλματα πληρωμών, ψηφίσματα και εγκύκλιους.

Στη τέταρτη σειρά, «Όργανα και Σωματεία», συγκεντρώνονται ιδρυτικά, διοικητικά και οικονομικά έγγραφα διαφόρων οργάνων της Ένωσης (π.χ. Ταμείο Αλληλοβοήθειας, Ταμείο Πρόνοιας, Ταμείο Συντάξεων κ.ά.) και σωματείων υπό την δικαιοδοσία της (π.χ. Προμηθευτικός και Καταναλωτικός Συνεταιρισμός, Εστία Τύπου, Δημοσιογραφική Σχολή κ.λπ.)

Στην πέμπτη σειρά, «Άλλα Σωματεία», εντάσσονται ποικίλα έγγραφα από τα τέλη του 19ου έως τα μέσα του 20ού αιώνα που αφορούν σωματεία χωρίς οργανική σχέση με την Ένωση, όπως ο Σύνδεσμος Δημοσιογράφων Αθηναϊκών Εφημερίδων, η Διεθνή Ομοσπονδία Δημοσιογράφων/Fédération Internationale des Journalistes και άλλα σωματεία (ενδεικτικά: Δημοσιογραφική Εταιρία, Εταιρία Τύπου, Σύνδεσμος Συντακτών Αθηναϊκού Τύπου, Συνδικάτο Εργατών Τύπου Αθηνών, Ομοσπονδία Τύπου κ.ά.).

Στην ενότητα «Βιβλιοθήκη» περιλαμβάνονται έγγραφα (1922-2009) σχετικά με την οργάνωση και λειτουργία της Βιβλιοθήκης της Ε.Σ.Η.Ε.Α., κατάλογοι-ευρετήρια βιβλίων, βιβλία επισκεπτών και δωρεές βιβλίων από και προς την Ε.Σ.Η.Ε.Α..

Η έβδομη σειρά, «Εκδηλώσεις – Δραστηριότητες», συγκροτείται από: Τεκμήρια (έγγραφα, φωτογραφίες και άλλο υλικό) που χρησιμοποιήθηκαν σε εκθέσεις, συνέδρια και άλλες εκδηλώσεις που διοργάνωσε η Ένωση κατά τη διάρκεια των ετών 1930-1994. Υλικό για το περιοδικό Φανός κατά την περίοδο 1925-1948 με οικονομικά στοιχεία, πληροφορίες διακίνησης–αγγελίες–διαφημίσεις, καθώς και λίγα φύλλα του περιοδικού. Αρχειακό υλικό σχετικό με την έκδοση, διανομή, κλήρωση και τους τυχερούς του Λαχείου Συντακτών της περιόδου 1931-1967, καθώς και έγγραφα σχετικά με τη διοργάνωση του Χορού των Συντακτών τα έτη 1917-1939. Αρχειακά τεκμήρια για τη διοργάνωση των Καλλιστείων κατά την τετραετία 1929-1932.

Τέλος, η σειρά «Σύμμικτα» περιλαμβάνει ποικίλο υλικό: Αιτήσεις δημοσιογράφων για καταβολή αποζημιώσεων λόγω παύσης της κυκλοφορίας των εφημερίδων τους κατά την περίοδο της Κατοχής. Σκόρπια φύλλα εφημερίδων της περιόδου 1866-1947. Κατάλογοι εφημερίδων-περιοδικών καθώς και καταστάσεις εφημεριδοπωλών και κυκλοφορίας εφημερίδων τη δεκαετία του 1940.  Κατάλογοι εφημερίδων επαρχίας (1960-1967) και ελληνικών και ξένων εφημερίδων (1813-1911). Γελοιογραφίες προκειμένου να δημοσιευθούν στο Φανό (1930 κ.έ.). Φωτογραφικό υλικό όπου απεικονίζονται μέλη του Δ.Σ. και άλλοι δημοσιογράφοι σε διάφορες εκδηλώσεις–δραστηριότητες της Ένωσης (1925-1997), εικόνες από το Αλβανικό Μέτωπο και άλλα θέματα (τέλη 19ου – αρχές 20ού αιώνα).

Αρχειακές Συλλογές

Οι Αρχειακές Συλλογές της Ε.Σ.Η.Ε.Α. προέρχονται από προσωπικές δωρεές, ή δωρεές των απογόνων τους, μελών της Ένωσης και άλλων πνευματικών ανθρώπων (τέλη 19ου – 20ός αιώνας). Τα αρχειακά τεκμήρια, χρονολογημένα από τις αρχές του 19ου έως τις αρχές του 20ού αιώνα, κατανέμονται συνολικά σε είκοσι τρείς (23) σειρές (αριθ. 1-14, 14α, 15-22) και είναι τοποθετημένα σε 235 φακέλους. Αφορούν ποικίλα ζητήματα: προσωπικά, πολιτικά, στρατιωτικά, οικονομικά, καλλιτεχνικά και δημοσιογραφικά. Εκτός από τις σειρές με τα Αρχεία των είκοσι προσώπων (αρίθ. σειρών 1-14, 14α, 15-19), δημιουργήθηκαν τρεις ακόμα σειρές (αριθ. 20-22): Η σειρά «Διάφορα Πρόσωπα» (αριθ. 20) περιλαμβάνει αρχειακό υλικό, άγνωστης προέλευσης, αναφερόμενο σε δημοσιογράφους και άλλα πρόσωπα, τα οποία καταγράφονται αναλυτικά στην ηλεκτρονική καταγραφή. Η σειρά «Σύμμικτα» (αριθ. 21) περιλαμβάνει ποικίλα μεμονωμένα τεκμήρια, χειρόγραφα και έντυπα, άγνωστης προέλευσης (αγορές από την Ένωση ή δωρεές ανώνυμες, δίχως να δηλώνεται σαφώς σε κάθε περίπτωση), ιδιαίτερου ιστορικού ενδιαφέροντος, που δεν αφορούν όμως άμεσα την ιστορία της Ένωσης. Τέλος, στη σειρά «Φωτογραφικό υλικό» (αριθ. 22) εντάσσονται φωτογραφίες με ποικίλο περιεχόμενο, ιδιαίτερα ενδιαφέρον, προσωπικοτήτων (πολιτικών, στρατιωτικών, καλλιτεχνών και πνευματικών ανθρώπων), γεγονότων του δημόσιου και καθημερινού βίου· ξεχωρίζουν ιδιαίτερα φωτογραφίες των πρώτων φωτογράφων στην Ελλάδα (19ος αιώνας).

Ενδεικτικά ορισμένα από τα πιο ενδιαφέροντα τεκμήρια που περιλαμβάνονται στις Αρχειακές Συλλογές της Ε.Σ.Η.Ε.Α. είναι τα εξής:

  • Έγγραφα τέλους 19ου – αρχών 20ού αιώνα σχετικά με τις εφημερίδες του δημοσιογράφου-εκδότη Βλάση Γαβριηλίδη: Εσπερινή Ακρόπολις, Εθνική Ζωή, Υπερωκεάνειος Ακρόπολις.
  • Μεταφράσεις (πρώτο μισό 20ού αιώνα) Νίκου Μουσούρη σε θεατρικά έργα.
  • Μαθητολόγια τέλη 19ου αιώνα σχολείων Ρόδου, Καστελόριζου, Τενέδου από το Αρχείο Πέτρου Ζωγράφου, πατέρα του πολιτικού Ι. Ζωγράφου.
  • Ποικίλα έγγραφα αναφερόμενα σε πολιτικά-στρατιωτικά πρόσωπα και γεγονότα της περιόδου 1879-1945. (Αρχείο Ι. Ζωγράφου)
  • Χειρόγραφα θεατρικά έργα του Ν. Μαράκη.
  • Χειρόγραφο ημερολόγιο του Βαλκανοτουρκικού και Ελληνοσερβοβουλγάρικου Πολέμου (1912-1913) από τον έφεδρο ανθυπολοχαγό Παν. Σταυρόπουλο. (Αρχείο Ντόλη Νίκβα)
  • Ποικίλο φωτογραφικό υλικό περιόδου 1920-1970. (Αρχείο Π. Πατρίκιου)
  • Αρχείο Ηρακλή Πετιμεζά, το οποίο περιλαμβάνει, εκτός από μεγάλο αριθμό προκηρύξεων, φυλλαδίων και αποκομμάτων εφημερίδων, πρόχειρες σημειώσεις του ή αντίγραφα υλικού που παρέδωσε στα Γ.Α.Κ. και το Μουσείο Μπενάκη και αφορούν την δράση κυρίως της ομάδας του («Νικήτας») αλλά και άλλων αντιστασιακών οργανώσεων.
  • Υλικό Δημοκρατικού Στρατού. (Αρχείο Μ. Ρέπα)
  • Κατάλογοι μελών και ποικίλα έγγραφα του Πανελλήνιου Εθνικού Κόμματος (1940-1950). (Αρχείο Βησσαρίωνα Σκαλαίου)
  • Ποικίλου περιεχομένου έγγραφα σχετικά με θέματα της Ελληνικής Επανάστασης (1821-1827), της Καποδιστριακής (1828-1832) και της Οθωνικής Περιόδου (1833-1846). (Αρχείο Χ. Σταματίου)
  • Αλληλογραφία Ι. Δαμβέργη με διάφορα πρόσωπα του πολιτικού, πνευματικού, δημοσιογραφικού χώρου (1886-1920).

Ακαδημίας 20 , Αθήνα, 10671
T. 210-3675400
E. vivliothiki@esiea.gr